قارچ ها را بهتر و کاملتر بشناسید شوره سر یا Pityrosporosis را بهتر بشناسید
قارچ ها
تعریف قارچ ها
Fungi= قارچ
قارچ ها =Fungus
قارچ ها ارگانیسم های یوکاریوتیک(Eukaryotic) تک سلولی و یا چند سلولی بوده که در محیط های مرطوب و تاریک بهتر رشد می کنند.
از نظر شکل، ساختمان و اندازه با باکتری ها تفاوت دارند.
از نظر اندازه از باکتری ها بزرگترهستند.
به شکل رشته ای، گرد یا بیضی و ... می باشند.
قارچ ها بر خلاف باکتری ها مورد تهاجم باکتریوفاژها قرارنمی گیرند.
قارچها نه جانورند و نه گیاه؛ بلکه دستهای جداگانه از یوکاریوتها را تشکیل میدهند. این دسته همگی دگرخوار (هتروتروف) بوده و برای رشد و تکثیر به ترکیبات آلی جهت اخذ انرژی و کربن نیاز دارند. قارچها هوازی یا ناهوازی اختیاری هستند. اکثر قارچها گندروی (ساپروتروف) بوده، در خاک و آب به سر میبرند و در این نواحی، بقایای گیاهی و جانوری را تجزیه میکنند. قارچها مانند باکتریها در تجزیهٔ مواد و گردش عناصر در طبیعت دخالت داشته، حائز اهمیتند. علم مطالعهٔ قارچهای انگل برای انسان را قارچشناسی پزشکی گویند (این انگلها بیماریهای زیادی را به وجود میآورند).
قارچها تأثیر زیادی در طبیعت دارند. گونهای از قارچها با تخمیر انگور آن را تبدیل به شراب میکند. گونهای دیگر انگورها را بر روی تاک میکُشد. گونهای دیگر باعث سیاه شدن رنگ کاشیهای حمام میشود و گونههای دیگر قارچ، باعث ایجاد یا درمان بیماری میشوند یا باعث پوسیدگی چوب یا رویش دوبارهٔ ریشهٔ گیاه میشوند.[۱] قارچها بر خلاف گیاهان نمیتوانند خوراک خود را تولید کنند؛ بنابر این برای ادامهٔ زندگی ناچارند مصرف کننده باشند (هتروتروف)
قارچ در لغت فرس هم معنی با «کارز» آورده شده که تلفظ دیگر رایج در فارسی بود. نام دیگر آن سماروغ بودهاست. مردم عادی به آن «کلاه دیوان» و «چتر مار» هم میگویند.
دستهبندی:
قارچها انواع خوراکی نیز دارند. قارچهایی که در مناطق صحرایی میرویند، اغلب خوردنیاند. سلسلهٔ قارچها به دو شاخهٔ قارچهای کاذب و قارچهای حقیقی تقسیم بندی میشوند. قارچهای حقیقی خود به پنج زیر شاخه تقسیم میشوند که عبارتند از: ماستیگومایکوتا، زیگومایکوتا، آسکومایکوتا، بازیدیومایکوتا و دئوترومایست. قارچهای خوراکی جزء زیرشاخه بازیدیومایکوتا هستند. بعضی از قارچها با تثبیت نیتروژن به گیاهان کمک میکنند و بعضی دیگر به خاطره داشتن این ویژگی با گیاهان به طور همزیست زنگی میکنند.
قارچهای خوراکی از لحاظ نوع تغذیهشان به دو دستهٔ: تجزیهکنندهای اولیه و تجزیهکنندههای ثانویه تقسیم میشوند:
تجزیهکنندههای اولیه به دستهای از قارچها اطلاق میگردد که توانایی تجزیهٔ سلولز و بقایای مردهٔ گیاهی را دارند؛ اما تجزیهکنندههای ثانویه برای رشد و تغذیه به محیطی احتیاج دارند که قبلا توسط ریزسازوارهها تجزیه شده باشند.
طبق طبقهبندی فوق قارچهای Agaricus SPP. و Volvariella SPP. در دستهٔ قارچهای تجزیه کنندهٔ ثانویه و Polurotus SPP.
و (Shitake)Lentinus SPP. در دسته قارچهای تجزیه کنندهٔ اولیه قرار میگیرند. قارچهای سمی متعددی نیز در طبیعت رویش دارند. تغذیه از این قارچها منجر به بروز علایم متعدد روانی و جسمی تا مرگ میگردد
بیماریهای قارچی:
قارچها (به خصوص مخمرها) موجب برخی بیماریها در انسان مانند کچلی مو و ناخن، کریپتوکوکوزیس و کاندیدیازیس میشوند.
تقسیم بندی قارچ ها از نظر مورفولوژی
الف- قارچ های رشته ای (Molds) در زیر میکروسکوپ به صورت رشته هایی به نام (Hyphae) دیده می شوند. مجموعه رشته های هیف را میسلیوم (Mycelium)
می نامند که دارای انشعابات زیادی می باشد.
قارچ های رشته ایبه دو دسته تقسیم می شوند:
1- قارچ های رشته ای بدون تیغه میانی (Aseptate hyphae) یازایگومیست ها
2- قارچ های رشته ای با تیغه میانی (Septate hyphae )
ب- مخمرها (Yeasts): ارگانیسم های تک سلولی، گرد، بیضی و دارای دیواره سلولی نازک یا ضخیم می باشند که به دو روش جوانه زدن و تقسیم دوتایی که نوعی روش تولید مثل غیر جنسی است، تکیثر می نمایند. مخمرها کلنی خامه ای دارند و از طریق جوانه زدن تولید بلاستوکوونیدی می نمایند که از پهلوی هم قرار گرفتن بلاستوکونیدی یا طویل شدن آنها در صورت کاهش آکسیژن محیط،، کاهش قند و یا در حضور پروتئین ها به فرم رشته ای تبدیل می شوند که به آنهاهیف کاذب (Pseudohyphae) می گویند. مثل کاندیدا ها که بیماریزا می باشند.
اهمیت اقتصادی قارچ
قارچ هاوجوه مشترک فراوانی با گیاهان و آغازیان دارنداما قارچها از بسیاری جهات چنان با سایر جانداران متفاوت هستند که بیشتر زیست شناسان آنها را در سلسله مجزا قرار میدهند. قارچها زندگی بسیار موفقیت آمیزی دارند. تقریبا در همه زیستگاههای در دسترس که روی زمین وجود دارد، یافت میشوند و بسیاری از آنها از لحاظ اقتصادی و پزشکی حائز اهمیت می باشند.
جنبههای مفید قارچها
قارچها همراه با باکتریها می توانند قندها، آمینواسیدها و پروتئین ها را تجزیه کنند.
عدهای از قارچهای کلاهک دارخوراکی(Mushroom) در تغذیه نقش مهمی دارند.
اهمیت قارچ ها در صنایع دارویی:کشف خواص آنتی بیوتیکی پنی سیلین اولین بار در سال 1925 توسط الکساندر فلیمینگ که در بیمارستان سنت ماری در لندن روی قــــارچ پنی سیلیوم نوتاتوم تحقیق میکرد، صورت گرفت. پس از آن از قارچ ها در ساختن آنتی بیوتیک هایی نظیر پنی سیلیوم نوتاتوم(P.nutatum)در ساخت پنی سیلین، پنی سیلیوم گریزئوفولومP.griseofulvum)) در ساختداروی ضد قارچی گریزئوفولـوین (Griseofulvin) استفاده شد و از پنیسیلیوم کریزوژنوم آنتی بیوتیکی استخراج شد که قادر به مهار رشداستافیلوکوک ها می باشد
نحوه زندگی قارچ ها:
1 .زندگی همزیستی:
سیمبیوزیس(Symbiosis) زندگی مسالمت آمیز با دیگرموجودات مثل همزیستی قارچ با جلبک و قارچ با غلات که منجر به جذب و تثبیت نیتروژن و مواد معدنی و آلی در گیاهان می گردد.
2.زندگی همسفرگی: کومنسالیسم(Commensalism): شکلی از همزیستی که دو ارگانیسم به طوری درارتباطند که یکی سود می برد و دیگری نه سود و نه ضرر مثل مخمرهای دستگاه گوارش.
3.زندگی ساپروفیتی: اکثر قارچها ساپروفیت هستند و در خاک و آب بسر برده و مواد غذایی خود را از مواد آلی که روی آن زندگی می کنند بدست می آورند.
4-زندگی انگلی:که در خارج یا داخل بدن میزبان می توانند زندگی کنند در نتیجه ممکن است موجب بیماری شوند.
ادامه مطلب اهمیت قارچ ها در صنایع دارویی:
قارچها در فرایندهای صنعتی وغذایی نظیر تهیه نان و پنیر نقش مهمی دارند بطوری که از پنی سیلیومکاممبرتی ( P. camemberti) در تهیه پنیرهای خوش طعم کاممبرتاستفاده می شود. قارچهایی که مواد قندی را تخمیر می کنند، قارچ های قندی یا ساکارومیست(Saccharomycet) نامیده می شوند. از قدرت تخمیری قارچهای قندی در ایجاد الکل، گازکربنیکو تخمیر مواد در صنایع استفاده می شود.
ارزش غذایی مخمرها به علت داشتن مقدار قابل توجهی اسیدهایآمینه، ازت، فسفر، ویتامینهای C و D است. در کشور چین به عنوان جبران مواد پروتئینی، به جیره غذایی افراد از این قارچها اضافه میکنند. امروزه ازآسپرژیلوس نیجر(Aspergillus niger)در ساخت الکل و اسید سیتریک استفاده می شود.
فرآوردههای مختلفی از قارچها نظیر اسید هایآلی (اسید سیتریک، اسید گلوکونیک) بدست میآید.همچنین از قارچها در تهیه هورمونها وویتامینهایی از قبیل ریبوفلاوین، بتاکاروتن و در تهیه آنزیمهایی نظیر پروتئازها ، آمیلازها و پکتینازها استفاده میشود. ماده دارویی افدرین نیز از قارچها تهیه میشود.
برخیاز قارچها با انجام فعالیتهای شیمیایی و تجزیه مواد در خاک اقدام به Detoxification) سمزدایی(میکنند.
اختلاف هیف حقیقی در قارچ های رشته ای و هیف کاذب در مخمرها:
هیف کاذب در نتیجه طویل شدن بلاستوکونیدی (جوانه) بدون جدا شدن از سلول مادرایجاد
می گردد.
در شاخه های جانبی هیف کاذب،جدارعرضیدر نقطه انشعاب وجود دارد.
سلول انتهایی هیف کاذب معمولاً گرد می باشد.
بین سلول های هیف کاذب جریان سیتوپلاسمیک برقرار نمی باشد.
در صورتی که هیف حقیقی در نتیجه طویل شدن لوله زایا که از رویش اسپور حاصل می شود،
ایجاد می گردد.
در شاخه های جانبی هیف حقیقیجدارعرضیدورترازمحل انشعاب قرارگیرد.
بین سلول های هیف حقیقی جریان سیتوپلاسمیک برقرار می باشد.
سلول انتهایی هیف حقیقی معمولا“ استوانه ای شکل است.
ج- قارچ های دوشکلی (Dimorphic): این قارچ ها بالقوه بیماریزا هستند و نیاز به شرایط خاصی ندارند. این قارچ ها هم به صورت مخمری و هم به صورت رشته ای دیده می شوند به طوری که در بدن جانداران، محیط های کشت غنی و c370 به فرم مخمری و در خارج از بدن جانداران، محیط های کشت ساده و دمای اتاق (C270-25) به فرم رشته ای درمی آیند مثل قارچ های دو شکلی هیستوپلاسما کپسولاتوم و اسپوروتریکس شنکئی.
درقارچ های دیمورفیک Dimorphic فرم مخمری بیماریزا است درصورتی که درمخمرها فرم رشته ای بیماریزا است.
کلنی قارچها
-1ماکروسکوپی کلنی رشته ای: به فرم های پنبه ای، پرزی، پشمی، مخملی و
کرکی در رنگ های مختلف.
کلنی مخمری: نرم، خامه ای، سفید یا کرم رنگ با رشد سریع.
2-میکروسکوپی کلنی رشته ای: سلولهای مکعبی به دنبال هم به نام Hyphae.
کلنی مخمری : سلول های گرد یا بیضی شکل، با جوانه یا بدون
جوانه.
ساختمان میکروسکوپی قارچ های رشته ای ساپروفیت:
الف- هیفومیست های شفاف (Hyaline) که به دو دسته تقسیم می شوند:
- هیفومیست های شفاف با تیغه میانی: (Septate hyphae)
- هیفومیست های شفاف بدون تیغه میانی: (Non septate hyphae)
ب- هیفومیست های تیره (رنگی) با تیغه میانی: دماشیاسئوسیافائوهایفومایست ها Dematiaceous
ساختمان اندامهای رویشی قارچ ها :
اندام های رویشی در قارچ های رشته ای در محیط رشد به اشکال مختلفی دیده می شوند که معرف قارچ ها می باشند.
1.میسلیوم راکتی فرم “Racqet mycelium” این نوع میسلیوم در درماتوفیت ها شایع می باشد.
2.اجسام گره ای “Nodular organ”
3.فنری فرم ” “Spiral
4.مارپیچی فرم ” Coil“
5.اجسام شانه ای (دندانه ای) فرم ” “Pectinal
6.اجسام ریشه ای فرم ” ریزوئید“
7.Stolon :هایف های کمانی شکل بین دو ریزوئید را گویند.
8.شاخ گوزنی ” “Chandelier
9.کلامیدوکونیدی :Chlamidoconidia فرم مقاوم قارچ ها وقتی که در شرایط نامساعد قرار می گیرند. (فرم خفته)
تشخیص آزمایشگاهی کریپتوکوکوس نئوفورمنس ( Cryptococcus neoformans)
كریپتوكوكوزیس از بیماریهای قارچی فرصت طلب است كه عامل آن Cryptococcusخصوصا گونه C. neoformans میباشدو این قارچ تنها قارچ كپسولدار است كه كپسول آن از جنس پلی ساكارید بوده و در بیماریزایی آن نقش دارد
آزمایش مستقیم| نمونه ها (خلط، CSF) را با یک قطره از مرکب چین در زیر میکروسکوپ مشاهده می کنند، یک نمونه را با سرم فیزیولوژی بعنوان شاهد ترکیب می کنند. این قارچ شکل سلول های مخمری را دارد که به وسیله کپسول پلی ساکاریدی احاطه می شود در صورت وجود کپسول تشخیص به راحتی انجام خواهد شد.
همانطور که میدانید بیماریهای ناشی از قارچها بر خلاف سایر میکروارگانیسمها خطرناک نیستند و اغلب به جای اینکه از انها با نام بیماری یاد شود بیشتر اختلال در زیبایی یاد میشود . چون بیشتر مشکلاتی که قارچها (به ویژه قارچهای سطحی Superficial Mycosis) ایجاد میکنند در سطح شاخی شده پوست قرار دارند و در بیشتر مواقع به علت تغییر رنگ و یا مشکلی خاصی که در روی پوست ایجاد میکنند فرد را وادار به واکنش میکند .
یکی از بهترین نمونه ها ، شوره سر است که شاید هر انسانی در طول عمر خود مدتی را با ان سرو کله شده باشد . عامل شوره سر مخمری لیپوفیل به نام مالاسزیا اوالیس(Malassezia ovalis) - پیتروسپروم اوال(Pityrosporum ovale ) - است که فلور 90-70 درصد اپیدرم پوست افراد میباشد .
نحوه عمل این مخمر به این صورت است که قارچ در سر سبوم را به اسیدهای چرب تبدیل میکند چون این مخمر برای ادامه حیات به اسیدهای چرب به ویژه اسید اولئیک نیاز دارد و این امر سبب افزایش میتوز سلولهای اپیدرمی میشود که ادامه این عمل شوره سر را به دنبال خواهد داشت . در بیشتر افراد واکنش ازدیاد حساسیت به علت فراورده های قارچی هم دور از ذهن نیست .
افزایش ترشحات غدد چربی ساز پوست سر مهمترین عامل زمینه ساز بیماری است . و در هر دو جنس زن و مرد یکسان دیده میشود و باعث خارش و ریزش موها میشود .
تشخیص
میکروسکوپی : به شکل سلولهای مخمری بیضی منفرد یا خوشه دار در میان سلولهای اپیدرم
ماکروسکوپی : به علت مخمر بودن فاقد میسیلیوم است . و در محیط کشت که حاوی اسید چرب اولئیک باشد رشد میکند .
برای تشخیص این قارچ از روشهای گوناگونی استفاده میکنند یکی از این روشها استفاده از لامپ وود است که کونیدی ها را به صورت فلورسانس زرد طلایی نشان میدهد . با مشاهده این رنگ زرد با بیستوری از ضایعه نمونه برداری می کنیم و در زیر میکروسکوپ بررسی میکنیم .
برای برسی میکروسکوپی میتوان از هیدروکسید پتاسیم 10 درصد ، کریستال ویوله ، لاکتو کاتن بلو و یا ید استفاده کرد . از انجا که با مشاهده میتوان این قارچ را تشخیص داد در آزمایشگاه نیازی به کشت نیست اما در شرایط استثنایی که افتراق قارچها (مانند بیماری برص ، ماسک حاملگی ، اریتراسما و ..)در نظر است باید کشت انجام گیرد .
درمان
ممکن است شایعات به صورت خود به خودی از بین بروند ولی عوامل کراتولیتیک موثر خواهد بود . داروی انتخابی در بیشتر اوقات تیوسولفات 25 درصد و اسید سالسیلیک 1 درصد در الکل ایزوپروپیل 10 درصد و پروپیلن گلیکول است . در بیشتر افراد قرص کتوکونازول به مدت سه هفته در پروسه درمان استفاده میشود