كلستريديوم ها : Clostridium

 

كلستريديوم ها باسيل هاي گرم مثبت(در كشتهاي تازه و جوان) اسپورزا  متحرك و بيهوازي و كاتالاز منفي هستند. محل طبيعي زندگي آنها خاك بوده و فراوانند و در دستگاه گوارش حيوانات و انسان( جزئي از فلور عادي)نيز وجود دارند. از نظر توليد بيماري كلستريديومها را مي توان به دو گروه تقسيم كرد: اول آنهايي كه قدرت تهاجمي كمي در بافتهاي زنده دارند و بيماريزايي آنها به دليل توليد سم و زهرابه كشنده ايست كه در خارج بدن و يا در داخل ترشح مي كنند.آسيب اين گونه باكتريها بطور كامل به وسيله زهرابه توليد مي شود. كلستريديوم تتانی  ( Cl.tetani ) عامل كزاز و كلستريديوم بوتولينوم ( Cl.botulinum ) عامل بوتوليسم جزء اين گروه اند. و دوم آنهايي كه به بافتها يا روده هجوم مي آورند و در آنها تكثير پيدا مي كنند و شامل تعداد زيادي از كلستريديوم است  اكثر آنها زهرابه هم توليد مي كنند اما زهرابه آنها كمتر از گروه اول است.تعدادي از اين باكتري ها در روده توليد زهرابه مي كنند و آثاري كه به انتروتوكسمي ( Enterotoxemia ) معروف است ايجاد مي نمايند. بنابراين بطور خلاصه مي توان گفت بسياري از كلستريديومها يا پروتئين را تجزيه مي كنند و  يا توليد سم مي كنند و بعضي هم هر دو كار را انجام مي دهند.

مورفولوژي و مشخصات:

1_ ارگانيسم هاي مشخص و برجسته: اسپور كلستريديومها معمولا پهن تر از قطر باسيلي است كه در داخل آن شكل گرفته اند. در گونه هاي مختلف اين باكتريها اسپور بطور مركزي  نزديك به انتها يا انتهايي قرار گرفته است. بيشتر كلستريديومها متحرك بوده و تاژك دارند.

_ كشت: كلستريديومها در شرايط بيهوازي رشد كرده و اكسيژن براي آنها سم محسوب مي شود اما گونه هاي كمي توانايي تحمل شرايط بيهوازي را دارند و مي توانند در اين شرايط نيز رشد كنند ( مانند كلستريديوم پرفرنجنس ).

3_ ويژگي هاي رشدي: ويژگي و مشخصه باكتريهاي بيهوازي عدم توانايي آنها در مصرف اكسيژن به عنوان يك پذيرنده نهايي الكترون (هيدروژن) است. آنها فاقد سيتوكروم و سيتوكروم اكسيداز هستند و نمي توانند پراكسيد هيدروژن را بشكنند زيرا آنزيم كاتالاز و پراكسيداز ندارند. بنابراين H2O2  در حضور اكسيژن تا غلظت هاي سمي تجمع مي يابد. كلستريديومها و ساير باكتريهاي بيهوازي اجباري احتمالا فاقد سوپراكسيد دسموتاز هم هستند در نتيجه تجمع ريشه آزاد آنيون سوپراكسيد سمي امكان پذير مي شود . اينچنين باكتريهاي بيهوازي مي توانند واكنش هاي متابوليك خود را فقط در يك پتانسيل اكسيداسيون - احياء منفي يعني در محيطي كه شديدا احيا كننده است انجام دهند.

كلستريديومها مي توانند قندهاي گوناگوني را تخمير كنند.بسياري از آنها مي توانند پروتئينها را هضم كنند. بعضي محيط شير ( شير تورنوسل يا Litmus milk ) را اسيدي كرده و بعضي ديگر آنرا هضم مي كنند و تخمير طوفاني يا شير طوفان زده  يا Stormy milk  را ايجاد مي كنند مثلا در كلستريديوم پرفرنجنس (در شير طوفان زده لخته هاي ايجاد شده در شير بدليل توليد زياد گاز تكه تكه مي شود ).

4_ خصوصيات آنتي ژني: كلستريديومها آنتي ژن هاي مشتركي دارند ولي آنتي ژنهاي محلول اختصاصي هم دارند كه با استفاده از تست هاي ايجاد رسوب مي توان بر اساس اين آنتي ژنها  آنها را گروه بندي نمود.

تقسيم بندي كلستريديوم ها :

كلستريديومها داراي تقسيم بندي هاي متفاوتي هستند. يك نمونه آن در زير گفته شده است:

الف_ كلستريديومهاي انتروتوكسيك  Enterotoxic Clostridia  شامل:

_ كلستريديوم پرفرينجنس  Clostridium.perfringens  ايجاد كننده بيماريهاي: التهاب روده Entritis  و انتروتوكسمي Enterotoxemia  _ كلستريديوم ديفيسيل   Clostridium.difficile  ايجاد كننده بيماريهاي: كوليت غشاي كاذب Pseudomembranous Colitis  و اسهال بدنبال (به همراه) مصرف آنتي بيوتيك Antibiotic-associated Diarrhea .

ب_ كلستريديومهاي هيستوتوكسيك Histotoxic Clostridium  شامل:

_ كلستريديوم پرفرينجنس  Clostridium.perfringens  ايجاد كننده بيماريهاي: Wound Contamination  و سلوليت Anaerobic Cellulitis  و گانگرن گازي Gas Gangrene ـ كلستريديوم سپتيكوم Clostridium.septicum  ايجاد كننده بيماري ادم بدخيم Malignant Edema    كلستريديوم شوآي Clostridium.chauveai  ايجاد كننده بيماري پاي سياه Blackleg  _ كلستريديوم نوآي Clostridium.novyi ايجاد كننده بيماري تورم عفوني و نكروتيك كبد يا سياه مرض Infectious Necrotic Hepatitis  يا Black   Disease_كلستريديوم هموليتيكوم Clostridium.hemolyticum ( Cl.novyi : type D ) ايجاد كننده بيماري هموگلوبينوري باسيلي Bacillary Hemoglobinuria  ( يا آب قرمز Red Water ).

ج_ كلستريديومهاي نوروتوكسيك Neurotoxic Clostridia  شامل:

ـكلستريديوم بوتولينوم Clostridium.botulinum   ايجاد كننده بيماري بوتوليسم Botulism ـ كلستريديوم تتانی  Clostridium.tetani  ايجاد كننده بيماري  كزاز Tetanus

 

باکتری کلستریدیوم که اندوسپور آن مشخص است.

مایکوباکتریوم ها  mycobacterium

مایکوباکتریوم هارا نمی‌توان در گروه باکتری‌های گرم مثبت یا گرم منفی قرارداد در واقع روش رنگ آمیزی گرم در طبقه بندی آنها باارزش نیست چون استفاده ازرنگهای قلیایی حتی بدون ید موجب تثبیت رنگ در باکتری می‌گردد ورنگ ایجاد شده توسط الکل یا اسید از بین نمی‌رود. به همین دلیل انها را اسید- فاست (مقاوم در برابر اسید)نامند این خاصیت به علت وجود موم در ساختمان باکتری است.رنگ آمیزی اختصاصی مایکوباکتریوم ها ذیل-نلسون نام دارد. مایکوباکتریوم توبرکلوزیس عامل مولد بیماری سل در روی محیط های کشت صناعی مانند محیط لوانشتاین-جانسون در مدت 12-2 هفته رشد می‌کند. مایکوباکتریوم لپره عامل مسبب بیماری جذام مستثنی بوده و در محیط کشت های صناعی یا کشت سلولی رشد نمی‌کند ولی در هر گرم بافت کف پای موش، به میزان یک میلیون عدد تکثیر یافته و در بدن یکی از جوندگان به نام آرمادیلوی ۹ باندی باعث عفونت می‌گردد. مایکوباکتریوم مقاوم به اسید (Acid fast) است و از نظر و یژگی‌های آنتی ژنیک، بیوشیمیائی و مورفولوژیک، شبیه سایر مایکوباکتریاسه‌ها می‌باشد. این ارگانیسم، رشد بسیار کندی دارد.

گونه‌ها

لاکتوباسیلوس ها:

رادهای گرم مثبت منظم و بلند هستند به طوری که طول آنها به 10 میکرون میرسد باکتری های این جنس بدون اسپور عمدتا غیر متحرک بی هوازی اختیاری  که تحت شرایط 5 درصد co2   رشد بهتری نشان می دهند بعضی از گونه ها بی هوازی اجباری اند متابولیسم تخمیری و از طریقتخمیر قندها تولید انرژی  می کنند که حداقل نیمی از فراورده های آن اسید لاکتیک است

تست های کاتالاز و اکسیداز منفی میباشد گونه تیپ لاکتو باسیلوس دلبروکی می باشد که در جاهای مختلفی می توانیم ببینیم از دستگاه تناسلی پستانداران روی سطح فراورده های گیاهی دیده شده

به ندرت بیماری زا هستند عفونت های نوزادان و پوسیدگی دندان را به وجود می آورند اکثرا به عنوان عامل درمان عفونت استفاده می شود مثلا در درمان اسهال ماست مصرف میکنند ماست پر از اسید لاکتیک است و باکتری های بیماری زا را از بین می برد.

همچنین این باکتری خاصیت پروبیوتیکی دارند.

سوال هفته:

رنگ آمیزی ذیل-نلسون چگونه انجام میشود و چه کاربردی دارد؟

جواب:

وسایل و مواد مورد نیاز :

1)رنگ فوشین بازیک

2 )اسید الکل 

3)رنگ متیلن بلو

روش رنگ آمیزی : بعد از تهیه گسترش و فیکس کردن آن ، رنگ فوشین بازیک را روی لام ریخته با شعله به مدت 5 دقیقه لام را از پایین به طور متناوب حرارت می دهیم به طوری که رنگ روی لام نجوشد ، فقط بخار شود. با کم شدن رنگ باید مجددا رنگ اضافه نماییم .بعد از گذشت 5 دقیقه حرارت مداوم و پس از سرد شدن لام را شستشو می دهیم .لام را داخل اسید الکل  فرو برده حدود یک دقیقه سپس لام را شستشو داده ، این عمل را آنقدر تکرار کرده تا رنگ لام پوست پیازی گردد .بعد از شستشو  رنگ بلودو متیلن را به مدت 30 ثانیه روی لام ریخته و شستشو می دهیم .بعد از خشک شدن لام را زیر میکروسکوپ با درشتنمایی x 100 مشاهده می نماییم .باکتری های اسید فست به رنگ صورتی در زمینه آبی  و سایر باکتری ها به رنگ آبی دیده می شوند

 

منابع:

کتاب روش های آزمایشگاهی دکتر عابدی

میکروبیولوژِی تشخیصی کانی ماهون

میکروبیولوژِی عمومی دکتر ملک زاده