هلیکوباکتر پیلوری چیست؟

زخم گوارشی یا "اولسر پپتیک" قرن هاست که انسان ها را گرفتار کرده است.

علت دقیق این عارضه نامعلوم بود. امروزه می دانیم که یک میکروب عامل این بیماری است: باکتری به نام "هلیکوباکتر پیلوری".

معده شما یک از بدترین جاها برای رشد یک میکروب است. در واقع هلیکوباکتر پیلوری تنها باکتری است که می تواند در معده زنده بماند و رشد کند.

این باکتری بقای خود را مدیون خواص متعددی است که توضیح دهنده قدرت سازگاری منحصر به فرد آن است. این باکتری بقای خود را مدیون خواص متعددی است که توضیح دهنده قدرت سازگاری منحصر به فرد آن است.

اول اینکه این میکروب به مقدار کمی اکسیژن برای ادامه حیات نیاز دارد.

دوم اینکه شکل مارپیچی آن به این باکتری اجازه می دهد در میان لایه مخاطی پوشاننده پوشش معده خود وارد کند.

سوم اینکه این باکتری تا حداکثر هفت پروتئین شلاق مانند دارد که از انتهای باکتری بیرون زده اند و ان را درون لایه مخاطی حرکت می دهند. چهارم اینکه این باکتری دارای گیرنده های مخصوصی است که به آن امکان می دهد هنگامی که راه خود را در میان مخاط بگشاید و به سلول های پوشش معده بچسبد.

هلیکوباکتر پیلوری یک خاصیت دیگر هم دارد که از همه مهم تر است. این باکتری می تواند مولکول های "اوره" ماده شیمیایی که در بافت ها و مایعات بدنی انسان وجود دارد را تجزیه کند.

این فرآیند باعث ایجاد آمونیاک و دی اکسید کربن می شود، که غلاف ابرمانندی در اطراف باکتری به وجود می آورد که آن را اسید معده که باکتری های معمولی را می کشد، حفاظت می کند.

این توانایی برای تجزیه اوره امتیاز بزرگی برای هلیکوباکتر پیلوری است، اما پزشکان این خاصیت را به امتیازی برای خودشان بدل کرده اند، به این ترتیب که با "آزمون تنفسی اوره" وجود عفونت با این باکتری را تشخیص می دهند.

چه کسی هلیکوباکتر می گیرد؟

میکروبیولوژی مسجد سلیمان

بر اساس بهترین تخمین ها حدود نیمی از جمعیت جهان با هلیکوباکتر پیلوری آلوده هستند و این شیوع آن را شایع ترین عفونت باکتریایی در انسان ها می سازند.

میکروبیولوژی مسجدسلیمان

از آنجایی که این ارگانیسم تنها از طریق آب و غذا منتقل می شود که با مواد مدفوعی عفونی انسان آلوده شده باشند، عفونت با هلیکوباکتر پیلوری بیش از همه در مناطقی شایع هستند که ازدحام جمعیت، بهداشت نامناسب و عدم رعایت کافی نظافت وجود داشته باشند.

در کشورهای رو به توسعه شیوع عفونت با این باکتری به ۸۰ درصد می رسد. میزان عفونت با این باکتری در یک کشور بر حسب سن و وضعیت اجتماعی اقتصادی متفاوت است.

هلیکوباکتر چگونه آسیب می رساند؟

هلیکوباکتر پیلوری بر خلاف باکتری های استرپتوکوک و استافیلوکوک که روی پوست یا در گلو قرار دارند، بدون اینکه التهابی ایجاد کنند، همیشه باعث التهاب می شود، و در این مورد التهاب معده یا "گاستریت" به وجود می آید.

این باکتری انواع مختلفی از سموم را ایجاد می کند که گلبول های سفید را تحریک می کند تا پروتئین های کوچکی (سایتوکاین ها) را تولید کنند. این مواد به نوبه خود چرخه التهاب را بیشتر تشدید می کنند. سویه هایی از هلیکوباکتر که حاوی یک ژن خاص به نام cagA را داشته باشند، بیشتر از همه آسیب رسان هستند. با این حال حتی این گونه ها نیز از پوشش معده به سایر نقاط بدن گسترش پیدا نمی کنند.

گرچه هر کسی که هلیکوباکتر پیلوری را داشته باشد، دست کم درجاتی از گاستریت را دارد، اکثریت عمده این افراد بدون علامت هستند و حالشان خوب باقی می ماند.

سیگار کشیدن خطر زخم های گوارشی و سرطان های مربوط به هلیکوباکتر پیلوری را افزایش می دهد، و همچنین درمان آنتی بیوتیکی این عفونت را مشکل تر می کند.

تشخیص

آسان ترین راه تشخیص هلیکوباکتر پیلوری انجام یک آزمایش خونی است که می تواند پادتن ها یا آنتی بادی هایی را شناسایی کند که در پاسخ به عفونت تشکیل می شوند.

علیرغم آسانی انجام آزمایش خون، این شیوه دارای دو محدودیت است.

اول اینکه نمی تواند میان یک عفونت فعال که باعث بیماری می شود و یک عفونت نهفته که علائمی ایجاد نمی کند، تفاوتی قائل شود.

دوم اینکه آزمایش خون نمی تواند بگوید که آیا درمان باعث معالجه بیماری و ریشه کنی باکتری شده است یا نه، چرا که پادتن های ضد باکتری مدتها پس از نابودی آن در خون باقی می مانند.

با این وجود اگر میزان پادتن قبل از درمان بسیار بالا باشد، نشان دهنده عفونت فعال است، در حال یکه کاهش شدید پس از درمان بیانگر موفقیت آن است.

دو آزمایش غیرتهاجمی دیگر که به پزشکان امکان می دهند که عفونت فعال با هلیکوباکتر پیلوری را تشخیص دهند و با دقت بسیار معالجه بیماری را ارزیابی کنند.

آزمون جدیدتر میزان پرئتئین های باکتری را در نمونه مدفوع شناسایی می کند. حدود ۹۴ درصد بیماران دارای عفونت فعال هلیکوباکتر پیلوری آزمایش مدفوع مثبت است و اگر درمان موفقیت آمیز باشد، نتیجه آزمایش تقریبا همه این افراد یک تا چهار هفته پس از درمان منفی می شود.

آزمون قدیمی تر بر توانایی هلیکوباکتر پیلوری در تجزیه اوره متکی است.

"آزمایش تنفسی اوره" یک شیوه سریع، دقیق و ایمن برای شناسایی هلیکوباکتر پیلوری است و از آنجایی که تنها باکتری های فعال را شناسایی می کند، می تواند برای آزمایش معالجه باکتری به کار رود.

اغلب بیمارانی که گمان می رود هلیکوباکتر پیلوری داشته باشند، می توانند با یکی از این سه آزمایش غیرتهاجمی تشخیص داده شوند: آندوسکوپی و نمونه برداری بافتی و

اما قدیمی ترین آزمایش برای هلیکوباکتر پیلوری که یک شیوه تهاجمی است که استاندارد طلایی باقی می ماند : آندوسکوپی و نمونه برداری بافتی.

پیش از آندوسکوپی به بیمار یک داروی مسکن داده می شود و یک ماده بیحسی به گلوی او اسپری می شود. سپس پزشکان لوله فیبر نوری آندوسکوپ را از طریق دهان به معده می فرستند.

آنها پوشش معده را بررسی می کنند و بیوپسی یا تکه برداری انجام می دهند.

برای تشخیص سریع می توان نمونه بافت معده را از لحاظ وجود آنزیم هلیکوباکتر پیلوری که اوره را تجزیه می کند، مورد آزمایش قرار داد.

متخصصان آسیب شناسی با استفاده از میکروسکوپ و رنگ آمیزی های مخصوص می توانند خود باکتری را نیز در مخاط معده ببینند و آن را از لحاظ حساسیت به انواع پادتن ها مورد آزمایش قرار دهند.

سایر عوامل ایجاد زخم های گوارشی

استرس و رژیم غذایی را فراموش کنید. تنها سه علت ثابت شده برای زخم گوارشی وجود دارد.

شایع ترین علت هلیکوباکتر پیلوری است.

یک علت بسیار نادر دیگر "گاسترینوم" است: تومورهای اثنی عشر یا دوازدهه که با تولید هورمونی به نام گاسترین ترشح بیش از حد اسید معده و ایجاد زخم را باعث می شوند.

یک علت بسیار شایع دیگر مصرف قرص های "ضدالتهابی غیراستروئیدی" (NSAIDs) مانند آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسن و ... است. تقریبا همه زخم هایی که بوسیله هلیکوباکتر پیلوری ایجاد نمی شوند، ناشی از این گروه داروها است.

همه این داروها می توانند باعث التهاب، ایجاد زخم، یا خونریزی به خصوص در سالمندان شوند.

درمان

وقتی صحبت عفونت می شود، همه به یاد آنتی بیوتیک و علاجی فوری می افتند.

این شیوه برای بسیاری از باکتری ها موثر است اما نه برای هلیکوباکتر پیلوری، که توانایی غریبی برای مقاوم شدن به آنتی بیوتیک ها دارد.

خوشبختانه پزشکان می توانند با استفاده از درمان ترکیبی آنتی بیوتیک بر این مشکل فائق آیند.

بسیاری از برنامه های درمانی در دسترس هستند؛ در همه آنها ترکیبی از دست کم دو آنتی بیوتیک به علاوه یک یا داروی خنثی کننده اسید به کار می روند.