همه چیز درمورد آلکالین فسفاتاز ها
همه چیز درمورد آلکالین فسفاتاز ها
آلکالین فسفاتاز آنزیمی از دسته هیدرولازها می باشد با
نیمه عمر هفت الی ده روز که تولیدش توسط ژن های مختلفی کد می شود. این آنزیم
فسفاته به این دلیل آلکالین نام گرفته است که در محیط های قلیایی فعالیتش زیاد می
شود. در حدود 16ایزو آنزیم الکالن فسفاتاز تا کنون شناسایی شده است که ایزو آنزیم
های استخوانی کبدی روده ای و جفتی از مهمترین آنهاست. بیشترین مقدار پلاسمایی این
آنزیم توسط اثر ژن موجود بر روی کروموزوم شماره یک ایجاد می شود که ایزوآنزیم
غیراختصاصی نسجی نام دارد و منشا تولید آن کلیه،کبد و استخوان است. تفاوت ایزوآنزیم
های مختلف در زنجیره جانبی کربوهیدراتی آنهاست. سه ژن دیگر بر روی کروموزوم شماره
دو قرار دارند. دو ژن مسئول تولید ایزوآنزیم های جفتی و روده ای هستند و ژن سوم
مسئول تولید ایزوآنزیم سلول زایا یا شبه جفتی است که ایزوآنزیم اخیر شباهت فیزیکی و
آنتی ژنیک زیادی با ایزوآنزیم جفتی دارد.
آلکالین فسفاتاز عمدتا به غشای سلولی متصل است. نقش این
آنزیم برداشتن عامل فسفات از استرهای آلی حاوی فسفات و همچنین تسهیل کننده حرکت
مواد از غشای سلولی است. سلول های کبدی این آنزیم را تولید نموده و سپس آنزیم فوق
به سطح کانالیکولار سلول های مذکور متصل می شود. استئوبلاست ها ایزوآنزیم استخوانی
را تولید می کنند که مسئول شکستن پیروفسفات (مهارکننده مینرالیزاسیون استخوانی)
است.
سلول های روده ای نیز ایزوآنزیم خاص خود را تولید می کنند
که به دنبال مصرف غذاهای چرب، میزان آن در روده افزایش می یابد.مکانیسم های مختلفی
برای رهایی آلکالین فسفاتاز از سلول ها وجود دارد که منجر به ایجاد سطوح متغیری از
این ماده در پلاسما می شود.
در آسیب های کبدی، سنتز آنزیم زیاد شده و اسیدهای صفراوی
قطعاتی از غشای کانالیکولار سلول ها را همراه با آنزیم های متصل به آنها می شکنند
که منجر به افزایش میزان آنزیم در پلاسما می شود. اگر چه در پلاسمای یک فرد طبیعی
حضور تنها یک شکل از آنزیم (با منشا کبدی یا استخوانی) مورد انتظار است ولی در آسیب
های صفراوی کبد، محصول طبیعی آنزیم و شکل متصل به لیپوپروتئین های غشا (دارای وزن
ملکولی بالا) دیده می شود. ایزوآنزیم روده ای به مقدار زیاد در ترشحات دوازدهه وجود
دارد و به دنبال صرف غذا مقادیر فراوانی از آن وارد مایع لنفاوی می شود. مقدار
چشمگیری از این ایزو آنزیم به صورت آنتی ژن های ABO به جدار گلبول قرمز متصل می
گردد. نکته جالب توجه این که به دلیل تفاوت در میزان ترشح ایزوآنزیم روده ای در
افراد مختلف، میزان آن در افراد با گروه خونی B و O بالاتر از افراد با گروه خونی
AB و A است. نکته ی دیگر اینکه زنان باردار دارای گروه خون AB وA میزان
ایزوآنزیم جفتی کمتری نسبت به زنان با گروه های گروه خونی O و Bدارند.
نیمه عمر ایزوآنزیم های آلکالین فسفاتاز با یکدیگر متفاوت
اند، در نتیجه در موارد افزایش میزان آنزیم در پلاسما لازم است بدانیم که کدام
ایزوآنزیم افزایش یافته تا بتوانیم میزان کلیرانس آن را بررسی کنیم. نیمه عمر
ایزوآنزیم های آلکالین فسفاتاز از قرار زیر است: ایزو آنزیم روده ای در حد چند دقیقه، استخوانی یک
روز، کبدی سه روز و جفتی
هفت روز.
میزان آلکالین فسفاتاز توتال در یک فرد طبیعی از یک روز
تا روز دیگر به میزان 5 تا 10 درصد متغیر است.(به جز ایزوآنزیم استخوانی، که میزان
تغییرات روزانه 20درصد است)
- علل افزایش آلکالین فسفاتاز|پرخونی
کبد یا کلستاز، هپاتیت، کبد چرب ، بدخیمی های کبد، پانکراتیت انسدادی،
منونوکلئوزعفونی، بیماری های انگلی، آسیب های حاد نسج قلب و ریه مانند انفارکتوس
میوکارد و ریه ، نارسایی احتقانی قلب، بیماری های استئوبلاستیک استخوان، بیماری
پاژه، ریکتز، شکستگی های در حال بهبودی یا درمان، کمبود ویتامین D ،استئوپورز،
متاستاز استخوانی، کانسر پروستات ، سمینومای بیضه، پرکاری قشر آدرنال، هیپرتیروئیدی
، هیپرپاراتیروئیدی، میلومای متعدد، پلی سیتمی ورا، میلوفیبروز، واکنش لوکموئید،
لنفوم هوجکین، بدخیمی های ژنیکولوژیک، آمیلوئیدوز، سارکوئیدوز، نسج گرانولاسیون،
بیماری های التهابی روده، سپسیس و آرتریتروماتوئید و ...
- علل کاهش آلکالین
فسفاتاز|کمبود روی، ویتامین C ، B6 و اسید فولیک ، کمبود فسفر، کم کاری
تیروئید و پارا تیروئید، افزایش مصرف ویتامینD، بیماری سلیاک، آنمی بدخیم، سوء
تغذیه یا مصرف اندک پروتئین (کمبود تولید اسید معده ( و کمبود ایزوآنزیم لکوسیتی در
لوسمی میلوسیتی مزمن(CML)، تجویز استروئید ها، داروهای کاهنده چربی خون و هیپر
الیمنتاسیون
موارد افزایش یا کاهش
کاذب:
- مصرف داروهایی از قبیل: قرص های ضد بارداری(OCP)، آلوپورینول،
آنتی بیوتیک ها، آزاتیوپرین، ایندومتاسین، ایزونیازید، متوتروکسات، متیل دوپا،
نیکوتینیک اسید، فنوتیازین، وراپامیل،کلشی سین، پروبنسید و داروهای ضد تشنج از
جمله فنی توئین (افزایش) - مشتقات آرسنیک، سیانید ها، فلورایدها، نیتروفورانتوئین، اگزالات
ها، نمک های روی (کاهش) - انتقال خون و احیای قلبی- ریوی
(کاهش) - استعمال سیگار و دخانیات (افزایش تا
حدود10%) - یائسگی (افزایش)
- بارداری (افزایش تا 3-2 برابر حد
طبیعی) - ضد انعقاد ها مانند سیترات ، EDTAو اگزالات (کاهش)
- تجویز داخل وریدی آلبومین (افزایش)
- نگهداری نمونه ها (افزایش)
- نکته ی مهم: مقدار آلکالین فسفاتاز وابسته
به سن و جنس افراد است به طوری که سطح این آنزیم در دهه اول زندگی افزایش می یابد و
3-4 برابر میزان آن در افراد بالغ طبیعی می رسد. این مقدار تا 20 سالگی کاهش پیدا
کرده و در سن 50 سالگی، میزان آنزیم در زنان و مردان یکسان می
شود.
روش های اندازه گیری:
- استفاده از نیتروفنیل فسفات به عنوان سوبسترا در PH قلیایی (روش
مرجع) - استفاده از حرارت( ایزوآنزیم جفتی پایدارترین و ایزوآنزیم
استخوانی حساس ترین ایزو آنزیم نسبت به حرارت هستند.) - آزمون های مهاری مثل مهار با فنیل آلانین(مهار ایزوآنزیم های
جفتی و روده ای) یا لوامیزول(مهار ایزوآنزیم های استخوانی و کبدی) - الکتروفورز (استات سلولز ، ژل آگارز و ژل پلی آکریل
آمید) - روش های ایمونواسی
- نکته: الکتروفورز با قدرت تفکیک بالا با
استفاده از ژل پلی آکریل آمید، توانایی جداسازی باندهای مختلف ایزوآنزیم های
آلکالین فسفاتاز را دارد و دقیق ترین روش محسوب می
شود.
منابع:
- کتاب تشخیص و پیگیری بیماری ها به
کمک روش های آزمایشگاهی هنری - کتاب تداخلات آزمایشگاهی
داروها
